Türk Sinemasının İlk Filmi Ve Yapımcıları

Türk sinemasının ilk filmi Ayastefanos (Yeşilköy) yakınlarındaki Kalafat Yarımadası’nda 93 Harbi’nin anısına Ruslar tarafından inşa edilen Ayastefanos’taki Rus Abidesi’nin yıkılışını konu eder. Abidenin yıkılması konusu, propaganda amaçlarıyla kullanılmak üzere fotoğraflanması ve filme alınması planlanmıştır. Bu amaçla Sadi Bey (Ordu adına), Ali Enis Bey (Tanin gazetesi adına), Rahmizâde Bâhâeddin (Photographie Resna adına) ve ismi bilinmeyen bir fotoğrafçı (Tasvîr-i Efkâr gazetesi adına) abidenin yıkımını fotoğraflamışlardır. Ayrıca yıkımın filme alınması için Avusturya-Macaristan menşeili Sascha-Meßter-Film ile anlaşılmış, ancak son anda Müslüman Türk bir kişinin filmi çekmesi şartı getirilmiştir. Bu kapsamda, askere alınan ve daha önce film göstericisi olarak çalışan Fuat (Uzkınay) Bey, filmi çekmeye en uygun kişi olarak görülmüştür. Fuat Bey’e kamera kullanımı öğretilmiş ve başarılı bir deneme çekiminin ardından abidenin yıkılışı 14 Kasım 1914 tarihinde 150 metrelik filme çekilmiştir. Banyosu Budapeşte’de yapılan film, ilk kez Sinema Haberleri gazetesinin 30 Kasım 1914 tarihli sayısında “Tezâhürât-ı Milliye – Moskof Âbidesinin Tahribi Ali Efendi Sinemasında” başlığıyla duyuruldu. Aynı ilan beş sayı boyunca yayınlanmış ve film, 25 veya 26 Aralık tarihinde Sirkeci’deki Ali Efendi Sineması’nda “Moskof Heykelinin Tahribi” adıyla gösterime girmiştir. İsmail Arda Odabaşı, Sinema Haberleri’nde yer alan metne dayanarak film yapımcılarını incelemiş ve gazetenin “…şerit sinemamıza aittir.” ifadesinden yola çıkarak filmin yapımcısının Ali Efendi Sineması’nın sahipleri olduğunu savunmaktadır. Bu bağlamda Türk sinemasının ilk yapımcıları söz konusu sinemanın sahipleri ve işletmecileri olan Kemal ve Şakir (Seden) Kardeşler olmaktadır.