Yaşam Doyumu Sürecinin 4 Adımı
Yaşam doyumu kavramı kısaca kişinin bir bütün olarak yaşamının genel kalitesini olumlu olarak değerlendirme derecesidir. Yani kişinin yaşadığı hayatı ne derece sevdiği ile ilgilidir.
Yaşam doyumu kavramı zihinsel bir durumdur, bir şeylerin öneminin ve kıymetinin değerlendirilmesidir. Yaşam doyumu kavramı hem memnuniyet durumunu hem de bireyin zevk alma durumunu içermektedir. Bu sebeplerle yaşam doyumu bilişsel ve duygusal değerlendirmeleri kapsar. Yaşam doyumunun pozitif yönlü seyri zaman içerisinde değişiklik göstermektedir. Yaşam doyumunun olumlu seyri hem geçici hem de zaman içinde istikrarlı olabilmektedir.
Yaşam doyumunun zaman içerinde değişen durumu yaşam değerlendirilmesi modeli ile açıklanmaktadır. Bu model yaşamın seyrinde değerlendirme etkenlerimizi şematize etmektedir.
Yaşamın değerlendirilmesinde koşullar ve süreçler modelinin dört ana aşaması bulunmakta ve bunlar yaşam doyumu sürecini temsil etmektedirler.
1. Yaşam Fırsatları (Life Chances)
2. Olayların Akışı (Course of Events)
3. Deneyim Akışı (Flow of Experience)
4. Yaşamın Değerlendirilmesi (Evaluation of Life)
Bu dört faktör kendi içinde de farklı alt başlıklar barındırmaktadır. Alt başlıklarıyla birlikte bu faktörlerin irdelenmesi yaşam doyumu sürecinin daha iyi anlaşılmasına olanak tanımaktadır.
1. Yaşam fırsatlarını kendi içinde üç başık ile incelenmiştir. Bu başlığın irdelenmesinde kullanılan başlıklar yaşam fırsatlarının bağlı olduğu koşulları temsil etmektedir. Yaşamın değerlendirilmesinin ilk adımında koşullar alt başlıklarda belirtilen etklenlere bağlıdır.
• Toplumsal kaynaklar örnekleriyle ekonomik refah, sosyal eşitlik, siyasi özgürlük, ahlaki düzen, kültürel zenginlik vb.
• Kişisel kaynaklar örnekleriyle sosyal pozisyon, mal varlığı, politik etki, sosyal prestij, aile bağları vb.
• Bireysel yetenekler örnekleriyle fiziksel uygunluk, psişik metanet, sosyal yetenek, entelektüel beceri vb.
2. Olayların akışı alt başlığında bireyin yüzleşmesi gereken konular vardır. Birey bu konularda bulunduğu değerlendirmeler ile yaşamının gidişatını belirlemektedir. Bu etmenler zaman içerisinde değişilik gösterebilmektedir.
• Bireyin yüzleşmesi gerekenler, ihtiyaçlar ve zenginlik, saldırı veya koruma, yalnızlık ve arkadaşlık, aşağılanma veya onur, devam eden rutin hayat ve meydan okuma, çirkinlik veya güzellik vb.
3. Deneyimin akışının bağlandığı koşullar deneyimlerin değerlendirilmesiyle alakaladılır.
• Deneyimlerin değerlendirilmesi örnekleriyle özlem ve doyum, endişe-güvenlik, yalnızlık ve aşk, reddedilme ve saygı, donukluk ve heyecan, iğrenme-kendinden geçme vb.
4. Yaşamın değerlendirilmesinde koşullar ortlama etkinin değerlendirmesi ve iyi yaşam standartlaryıla karşılaştırma yaparak genel bir denge kurma olarak açıklanmaktadır.
Yaşam doyumu bu dört adımla bir süreç olarak betimlenmektedir. Bu anlatı bireyin içsel ve dışsal etkenlerle birlikte, geçiçi veya istikrarlı zamansal bir değerlendirmeler bütününü oluşturmaktadır. Bu değerlendirme süreci yukarıdaki dört adımdan geçmekte ve bahsedilen koşulların iyeliğine bağlıdır.
Bu yazının yazılma amacı yaşamımızda bizim için önemli olan noktalara dikkat çekmek ve bunları görünür kılmaktır. İnişli çıkışlı hayatlarımızın gerçekçi olmayan linear bir seyrisini sunmak yerine bu alçalmaların ve yükselişlerin hangi konularla, koşullarla bağdaşık olabileceğini göstermektir.
Bu yazı kaynakçada belirlitiği gibi Veenhoven’ın 1996 yılındaki çalışmasına referedir. Eser biçem ve uslup olarak dilimize uyarlanmıştır ve dikkat çekilmek istenen noktalar vurgulanmıştır.