Reklamda Manipülasyon
Manipülasyon,kelime anlamı olarak hareket verme,yönlendirme,etkileme gibi anlamlara gelmektedir.Terim anlamı ise başkalarının algılarını,fikirlerini ve davranışlarını ona belli etmeden çeşitli taktikler ile değiştirmeyi amaçlayan sosyal bir etkidir.Motivasyonu,genelde kişinin kendisine yada başkasına hizmet etmesini istemektir.Reklam ise Fransızca “reclame” kelimesinden türemiştir.Banka hesabında para birikecek olursa,reklam bunun nasıl harcanması gerektiğini anlatır.Reklamcılık,üretici ve tüketici arasındaki iletişimi tüketiciyi satın alma konusunda motive ederek başarır.
Reklam ajansları,tüketicinin dikkatini çekebilmek,reklamı izletebilmek için akla gelmeyecek birçok yola başvurur.Bu noktada reklamcının işi,ortalama bir insanın aklına gelmeyecek şeyi bulup mesaj haline dönüştürmektir. Reklamın hayatın bir parçası olduğu kaçınılmaz bir gerçektir.Gazetelerde,önemli noktalardaki bilbordlarda,satış noktalarında,telefonda,televizyonda kısacası hayatın hemen hemen her yerinde reklamlar ile karşılaşmak mümkündür.Bu faaliyetler reklamveren ve tüketici arasında olur.Bir ürünün satılabilmesi için ürünün tanıtımının iyi yapılması ve tüketicinin ürünün varlığından haberdar olması gerekir.Ürünün tanıtımı yapılırken en çabuk ve en kısa yol seçilmelidir ama unutulmamalıdır ki reklamın işe yarayıp yaramadığını anlamak hemen olacak bir şey değildir,zaman geçmesi gerekir.Bu açıdan reklamın başlangıç noktası stratejidir demek yanlış olmayacaktır.Ürünün satışının kolaylaşması için ortaya çıkan,çıkma ihtimali olan problemlerin doğru strateji ile yok edilmesi gerekir.Sonrasında ise yaratıcı kadronun tüketiciyi ürünü almaya ikna etmesi gerekir.Reklamda süreklilik ve tekrar çok önemlidir çünkü ürünün zihinde yer tutmasını sağlar.
Reklam ile kapitalizm de yakından ilgilidir.Yalçın Çetinkaya,Manipülasyon ve Reklamcılık kitabında,ikisi arasındaki bağı,kapitalizmin varlığını sürdürmesi için üretimin sürekliliği gereklidir,Üretimin sürekliliğinin sağlanması,tüketimin sürekliliğine bağlıdır,tüketimin sürekliliği de reklam ile mümkündür şeklinde özetlemiştir.Yani satışlar artarsa kapitalizmin çarkları döner,üretici kâr eder.Ürünü çok satan pazarda lider konuma gelir ve reklamları fazlalaşır.Yalçın Çetinkaya’nın üstünde çok fazla durduğu bir diğer şey ise “paracı felsefe” kavramıdır.Paracı felsefe,ürünün toplum kurallarına,ahlaklarına göre yerleştirilmesidir.Yani aynı olan bir ürünün ABD’de yapılan reklamı ile Türkiye’de yapılan reklamı aynı değildir çünkü büyük kültür farkları ve yaşam farklılıkları vardır,aynı yapılsa her yerde aynı etkiyi yaratmayabilir ama reklam,topluma göre eritilince daha güzel sonuçlar doğurur demek yanlış olmayacaktır.
Manipülasyon açısından reklam,insanların daha önce varlığından haberdar olmadığı ürünleri sanki ihtiyacı varmışçasına pazarlamaktır.İnsanların hassas yönleri ile yakından alakalıdır.Bir ürünü alınca,diğerlerinden farklı,daha güzel ve daha fazla statü sahibi olacağımızı düşündürür.Reklamın da manipülasyonun da temelinde “ikna etmek”vardır.Manipülasyonun reklam üzerindeki etkisine örnek vermek gerekirse McDonald’s firmasına yapılan ürün ile reklamda sergilenen ürünün aynı olmadığı söylenerek dava açılmıştır.McDonald’s ise cevap olarak reklam için kullanılan ürünün hazırlığı için saatler harcadığını,normal siparişi ise birkaç dakikada hazırladığını ve ikisinin aynı şekilde olmasının mümkün olmadığını söylemiştir.
Özetlemek gerekirse,reklam da manipülasyon da özellikle son zamanlarda hayatın bir parçası haline gelmiştir.Reklama ulaşmak için olağandışı bir çaba göstermeye gerek yoktur.Reklamcılık ve manipülasyon,birçok ortak noktada buluşmaktadır ve birbirlerini beslemektedir.